بحرانى كشور را به زمامداران گزارش نمىدادند . در نتيجهء اين سياست نابخردانه ، سراسر شاهنشاهى دستخوش بحران و ناامنى گرديد . ناگفته نماند كه در اين دوره ، ملكداران پارس هم وضعشان بهتر از ديگر ملل نبود و از اين باجهاى خانه ويران‌كن معاف نبودند . « 1 » به اين ترتيب ، با عدم رضايتى كه از دورهء خشايارشا به بعد ، روزبروز عميقتر مىشد ، دولت ناگزير بود بوسيلهء سازمانهاى وسيع جاسوسى و كارآگاهان از جنبشهاى مخالف دولت و از دسته‌بنديهاى استقلال‌طلبان و آزاديخواهان جلوگيرى كند . سرعت عمل پيكان شاهنشاهى در سراسر دنياى كهن بىنظير بود . هر پيكى يك روز با اسب بسرعت مىرفت و چون شامگاهان به ايستگاه خود مىرسيد ، مدارك و اسناد را بيدرنگ به جانشين خود مىداد ، و او با اسبى تازه - نفس راه ايستگاه بعدى را پيش مىگرفت ، و اين كار روز و شب بدون كمترين توقف و بدون توجه به خوبى يا بدى هوا منظما دنبال مىشد . با اين تدبير ، بريدها پايتخت و مركز سياست شاهنشاهى را با اقطار و استانهاى گوناگون كشور مربوط مىساختند و زمامداران ، از وضع عمومى هريك از كشورها باخبر مىشدند - از كيفيت جاده‌ها و نحوهء مراقبت دولت از آنها اطلاع دقيقى نداريم . برآورد هرودوت از يك روز سفر ، بطور متوسط ، 150 ميدان يا اندكى كمتر از 19 ميل بود . تأمين امنيت جاده‌ها تنها از نظر سياسى قابل توجه نبود بلكه از لحاظ اقتصادى و آمد و رفت كاروانهاى تجارى نيز ، وضع راهها شايان دقت بود . به گفتهء هرودوت ، راه شاهى از گزند دزدان و راهزنان در امان بود ؛ و بازرگانان در پناه حمايت دولت ، قادر بودند كالاهاى موردنظر را از منطقه‌اى به منطقهء ديگر منتقل سازند . « 2 » به نظر دكتر گيرشمن ، « پس از حملهء موفقيت‌آميز اسكندر و الحاق غرب به شرق ، و تحقق وحدتى كه هخامنشيان آرزومند آن بودند ، جهشى بزرگ در حيات اقتصادى جهان ، كه از تقسيمات گوناگون آزاد شده بود پديد آمد . كمتر احتمال مىرود كه در اين منطقه ، در مدت عمر بسيار كوتاهى كه اسكندر داشته ، خطمشى مخصوصى مورد مطالعه قرار گرفته و به مرحلهء اجرا درآمده باشد . ولى به احتمال قوى ، او با تقليد از پيشينيان در حفظ امنيت راههاى ارتباطى در خشكى و دريا ، تلاشهايى كرده و با اعزام نئارخوس « 3 » به اكتشافات جغرافيايى كمك كرده است . اسكندر ، مانند آخرين شاهان هخامنشى ، به گردآورى و ذخيره كردن گنجينه‌ها نمىپرداخت . وى خزينه‌هايى را كه در پايتختهاى شاهنشاهى يافت ، تبديل به پول كرد و پول را متحد الشكل ساخت ، و بدينوسيله بر مسكوكات شاهنشاهى و مسكوكات ايالتى خاتمه داد ، و چون تنها يك نوع پول در منطقهء وسيع شاهنشاهى او ، واسطهء دادوستد بود ، روابط اقتصادى قسمتهاى مختلف كشور را تأمين مىكرد . اسكندر با سعهء صدرى كه داشت ، هدايا و پاداشها را توزيع مىنمود ، و سپاهيان خود را ثروتمند مىساخت ، و در نتيجه ، همهء ممالك خويش - از جمله يونان - را غنى كرد . » « 4 » سكنهء يونان ، در ممالك تابع اسكندر متفرق شدند ، و بازرگانان يونانى و ايرانى با استفاده

--> ( 1 ) . ر ك : همان . ص 406 - 405 . ( 2 ) . ر ك : همان . ص ( 3 ) . Nearque ( 4 ) . ايران از آغاز تا اسلام ، پيشين . ص 214 - 213 ( به اختصار ) .